Case studies

Czym jest MVP w startupie? Od czego zacząć?

Dobry pomysł nie daje pewności, że klienci zechcą korzystać z produktu i za niego płacić. Budowa rozbudowanego rozwiązania, zanim pozna się ich potrzeby, może pochłonąć dużo czasu i pieniędzy, a i tak nie trafić w oczekiwania rynku. Dlatego startupy zaczynają od MVP, czyli możliwie prostego sposobu na sprawdzenie najważniejszych założeń w kontakcie z klientami. Czym dokładnie jest MVP i od czego zacząć jego budowę?‍

‍

MVP w startupie – co to jest i do czego służy?

‍

MVP (Minimum Viable Product, czyli minimalny produkt o wystarczającej wartości) to najprostsza wersja rozwiązania, która pozwala zebrać jak najwięcej wiarygodnej wiedzy o klientach przy jak najmniejszym nakładzie pracy. Nie chodzi o stworzenie możliwie najtańszego rozwiązania ani o upchnięcie wszystkich planowanych funkcji w uproszczonej formie. Celem jest udostępnienie produktu wystarczającego do przeprowadzenia sensownego testu z odbiorcami. Nie zawsze musi to być działający produkt. Czasem wystarczy prototyp, strona internetowa z opisem oferty albo usługa realizowana początkowo ręcznie.

Co to jest MVP w praktyce? W praktyce MVP to narzędzie uczenia się o rynku. Startup sprawdza, czy rozwiązanie pomaga użytkownikom uporać się z konkretnym problemem, czy potrafią z niego skorzystać i czy dostrzegają w nim wartość, najlepiej taką, za którą są gotowi zapłacić. Większe znaczenie niż deklaracje mają rzeczywiste zachowania, na przykład zapisanie się na listę oczekujących, ponowne skorzystanie z usługi albo zakup. Wiedza zdobyta w ten sposób powinna wpływać na kolejne decyzje dotyczące produktu.

Pojęcie MVP wprowadził w 2001 roku Frank Robinson z firmy konsultingowej SyncDev. Szeroko znane stało się jednak dzięki przedsiębiorcy Ericowi Riesowi, który uczynił je jednym z fundamentów metodyki Lean Startup, opisanej w książce „The Lean Startup” z 2011 roku. Metodyka ta zakłada rozwijanie produktu w krótkich cyklach Build–Measure–Learn, czyli „zbuduj, zmierz, wyciągnij wnioski”. Startup tworzy rozwiązanie, sprawdza reakcje klientów i na tej podstawie decyduje, czy rozwijać produkt w obecnym kierunku, czy go zmienić. Dzięki temu może weryfikować swoje założenia biznesowe, zanim przeznaczy większe środki na rozwój produktu.

‍

Na czym polega różnica między MVP a prototypem i gotowym produktem?

‍

Prototyp służy przede wszystkim do sprawdzenia koncepcji, sposobu działania lub wykonalności technicznej. Odpowiada na pytania: czy da się to zbudować i czy użytkownicy rozumieją, jak to działa? Może być testowany wewnątrz zespołu i nie musi nadawać się do regularnego użytkowania. MVP powinno natomiast pozwalać na weryfikację kluczowego założenia dotyczącego klienta lub produktu. Gdy celem jest ocena użyteczności, MVP musi działać na tyle dobrze, by było to możliwe w realnych warunkach, a nie tylko podczas prezentacji.

Gotowy produkt ma zwykle szerszy zakres funkcji i jest przygotowany do stabilnej obsługi większej grupy klientów. Jego celem nie jest już przede wszystkim nauka, lecz sprzedaż i rozwój. Granice między etapami nie zawsze są ostre. O tym, czy dana wersja pełni funkcję MVP, decyduje przede wszystkim cel testu, a nie tylko stopień technicznego zaawansowania. Ten sam prototyp może stać się MVP, jeśli posłuży do sprawdzenia założenia biznesowego z prawdziwymi klientami.

Minimalny zakres nie usprawiedliwia pomijania bezpieczeństwa, ochrony danych ani obowiązujących przepisów. Przepisy o ochronie danych osobowych wymagają uwzględnienia ochrony danych już na etapie projektowania rozwiązania (art. 25 RODO). Szczególne ograniczenia dotyczą branż regulowanych. Na przykład w przypadku wyrobów medycznych, w tym oprogramowania o przeznaczeniu medycznym, produktu nie można po prostu udostępnić pacjentom i poprawiać go na bieżąco. Przed wprowadzeniem na rynek wymagane są ocena kliniczna i oznakowanie CE. Testy z udziałem pacjentów prowadzi się w ramach formalnie zatwierdzonego badania klinicznego. W takich branżach MVP często przybiera formę testów bez udziału pacjentów, na przykład rozmów z lekarzami czy symulacji, a wymogi regulacyjne warto uwzględnić w planie już od początku.

‍

Od czego zacząć budowanie MVP? Od problemu i grupy docelowej

‍

Pierwszym zadaniem nie jest wybór technologii. Trzeba ustalić, kto ma korzystać z produktu, z jaką trudnością się mierzy i dlaczego obecne sposoby jej rozwiązania są niewystarczające. Bez takiej wiedzy łatwo stworzyć narzędzie poprawne technicznie, lecz niepotrzebne na rynku. Na początku założyciele mają do dyspozycji tylko hipotezy. Zamienić je w fakty można jedynie w bezpośrednim kontakcie z potencjalnymi klientami, dlatego te rozmowy warto prowadzić osobiście, a nie zlecać ich innym.

Pytaj o fakty, nie o opinie. Dowiedz się, kiedy problem się pojawia, jakie ma konsekwencje i jak rozmówcy sobie z nim radzą. Poproś o opisanie ostatniej konkretnej sytuacji. Rozmowy o faktycznych doświadczeniach mówią więcej niż deklaracje dotyczące produktu, którego jeszcze nie ma. Pytanie „Czy kupiłbyś takie rozwiązanie?” zwykle przynosi uprzejmą, ale mało wiarygodną odpowiedź. Rob Fitzpatrick, autor popularnego wśród founderów poradnika „The Mom Test”, radzi więc rozmawiać o życiu rozmówcy, a nie o swoim pomyśle, i więcej słuchać niż mówić. Najmocniejszym sygnałem jest to, że ludzie już teraz poświęcają problemowi czas lub pieniądze albo budują własne, prowizoryczne rozwiązania.

Określ pierwszą grupę docelową. Zbyt szeroka grupa utrudni interpretację wyników. Najlepiej zacząć od wczesnych klientów, którzy odczuwają problem najdotkliwiej, są go świadomi i aktywnie szukają rozwiązania. To oni najchętniej sprawdzą niedoskonałą pierwszą wersję produktu i podzielą się szczerą opinią.

Poznaj wszystkie strony decyzji zakupowej. Jeśli użytkownik i osoba decydująca o zakupie to różne osoby, trzeba poznać perspektywę obu stron. W sprzedaży firmom i instytucjach w decyzji uczestniczy zwykle kilka osób: użytkownik, osoba rekomendująca, dysponent budżetu i formalny decydent. W ochronie zdrowia może to być na przykład lekarz, pacjent, dyrekcja placówki i płatnik. Każda z tych osób może mieć inne oczekiwania.

Tak zaczyna się walidacja pomysłu biznesowego. Jej pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy problem rzeczywiście istnieje i dla kogo jest na tyle ważny, by chciał go rozwiązać. Dopiero potem warto sprawdzać, czy proponowane rozwiązanie ten problem rzeczywiście usuwa.

‍

Jak stworzyć MVP? Etapy tworzenia MVP

‍

Tworzenie MVP warto potraktować jako serię decyzji prowadzących do sprawdzenia konkretnego założenia, a nie skróconą wersję standardowego harmonogramu produkcji.

‍

1. Wybierz hipotezę i ustal kryteria testu

‍

Po rozmowach z odbiorcami zapisz najważniejsze założenie do zweryfikowania. Może dotyczyć potrzeby, użyteczności rozwiązania lub gotowości klientów do zapłaty. Zacznij od założenia najbardziej ryzykownego, czyli takiego, które jeśli okaże się błędne, podważy sens całego przedsięwzięcia. Nie zaczynaj od tego, które najłatwiej sprawdzić. Eric Ries nazywa takie założenia „leap of faith” i wyróżnia dwa podstawowe. Pierwsze dotyczy tego, czy produkt rzeczywiście daje klientom wartość. Drugie dotyczy tego, jak nowi klienci będą do niego docierać. Nie próbuj sprawdzić wszystkiego jednocześnie.

Z góry określ, jakie zachowanie odbiorców będzie świadczyło o powodzeniu testu, na przykład: „co najmniej 10 z 30 zaproszonych firm skorzysta z usługi dwa razy w ciągu miesiąca”. Bez ustalonych kryteriów łatwo uznać nawet niejednoznaczne wyniki za potwierdzenie własnego pomysłu.

‍

2. Wybierz niezbędne funkcje

‍

Minimalna wersja produktu powinna umożliwiać wykonanie najważniejszego zadania, dla którego klient miałby po nią sięgnąć. Podziel funkcje na te niezbędne do dostarczenia podstawowej wartości oraz takie, które mogą poczekać.

Przy każdej z nich zapytaj, czy jej brak uniemożliwi sprawdzenie Twoich założeń. Jeśli nie, zwykle można odłożyć jej wdrożenie. Nie ograniczaj jednak zakresu do tego stopnia, by użytkownik nie mógł ocenić rozwiązania.

‍

3. Dobierz formę MVP do celu testu

‍

Nie każde przedsięwzięcie wymaga od razu budowy kompletnego systemu. W niektórych projektach konieczna jest działająca technologia, w innych część procesu można początkowo obsługiwać ręcznie. Wybór zależy od tego, jak odbiorca ma doświadczyć wartości produktu.

Sama strona zapowiadająca rozwiązanie może pomóc zbadać zainteresowanie, ale nie potwierdzi jeszcze, że produkt sprawdza się w użyciu. Formę testu trzeba dopasować do pytania, na które szuka się odpowiedzi. Klasycznym przykładem jest Dropbox. Założyciel firmy przed zbudowaniem pełnego produktu opublikował krótki film pokazujący, jak działa usługa. Według jego relacji lista oczekujących wzrosła w ciągu jednej nocy z 5 tys. do 75 tys. osób. Test potwierdził popyt, ale o tym, jak produkt sprawdza się w codziennym użyciu, zespół mógł się przekonać dopiero później. Formę testu trzeba więc dopasować do pytania, na które szuka się odpowiedzi.

‍

4. Udostępnij pierwszą wersję właściwym odbiorcom

‍

Budowanie MVP przynosi wartość dopiero wtedy, gdy rozwiązanie trafia do osób z grupy docelowej. Zaplanuj sposób dotarcia do nich, warunki testu oraz najważniejsze zadanie, które mają wykonać.

Nie ograniczaj się do opinii własnego zespołu lub osób, które chcą przede wszystkim wesprzeć pomysł. Obserwacja zachowania potencjalnych klientów pozwoli ujawnić trudności, których nie widać podczas wewnętrznych prób.

‍

5. Zbierz dane i zdecyduj, co zmienić

‍

Sprawdź, czy użytkownicy rozumieją produkt, realizują najważniejsze zadanie i chcą korzystać z niego ponownie. Przy płatnym modelu ważnym sygnałem będzie rzeczywista gotowość do poniesienia kosztu, a nie wyłącznie pozytywna ocena pomysłu. Uważaj na wskaźniki, które dobrze wyglądają, ale niewiele mówią, takie jak łączna liczba rejestracji, pobrań czy odsłon. Rosną niemal zawsze, więc nie pokazują, czy wprowadzona zmiana coś dała. Więcej powie na przykład odsetek użytkowników z danej grupy, którzy wrócili do produktu po tygodniu albo za niego zapłacili.

Na podstawie wyników zdecyduj, czy poprawić działanie produktu, zmienić zakres funkcji, dotrzeć do innej grupy odbiorców, czy zrewidować podstawowe założenia. Rozwój produktu w startupie polega na powtarzaniu takich cykli, gdy pojawiają się kolejne niewiadome.

‍

Walidacja pomysłu biznesowego – jak interpretować wyniki?

‍

Nie wszystkie informacje zwrotne mają taką samą wagę. Deklaracja, że pomysł jest ciekawy, nie oznacza, że klient zacznie regularnie korzystać z rozwiązania lub za nie płacić. Warto więc zestawić opinie z obserwowanym zachowaniem.

Zwróć uwagę, czy użytkownicy samodzielnie wykonują kluczowe zadanie, w którym momencie rezygnują oraz co skłania ich do ponownego korzystania z produktu. Porównaj te obserwacje z kryteriami ustalonymi przed testem.

Nie wyciągaj daleko idących wniosków z pojedynczych reakcji. Znaczenie mają także dobór uczestników, warunki badania i powtarzalność zachowań. Jeśli dobre wyniki pochodzą głównie od znajomych albo z jednego kanału dotarcia, nie muszą przekładać się na szerszy rynek. Warto też pamiętać, że wynik negatywny jest wartościowy. Wcześnie pokazuje, w co nie warto inwestować. Rzetelna walidacja nie polega na zebraniu samych pochwał, lecz na ustaleniu, w co warto inwestować dalej.

‍

Ile kosztuje stworzenie MVP?

‍

Nie istnieje jedna wiarygodna odpowiedź na pytanie o koszt stworzenia MVP. Nakłady zależą od złożoności technologii, niezbędnych funkcji, kompetencji zespołu, wymagań bezpieczeństwa oraz sposobu przeprowadzenia testów. Inny będzie zakres prac nad usługą, a inny nad rozwiązaniem wymagającym badań technologicznych. Koszt w dużej mierze zależy od formy testu. Niektóre założenia można sprawdzić niewielkim nakładem, na przykład za pomocą strony zapowiadającej, filmu pokazującego działanie produktu, narzędzi no-code albo usługi realizowanej początkowo ręcznie. Dopiero gdy pytanie badawcze wymaga działającej technologii, nakłady znacząco rosną. Dlatego warto zacząć od pytania: jaki jest najtańszy sposób, by rzetelnie sprawdzić to założenie?

Budżet warto podzielić na przygotowanie rozwiązania, udostępnienie go odbiorcom, zbieranie danych i wprowadzanie koniecznych poprawek. Należy również uwzględnić:

  • czas pracy zespołu, w tym założycieli,
  • koszty utrzymania pierwszej wersji,
  • koszty zapewnienia zgodności z przepisami, na przykład o ochronie danych osobowych, a w branżach regulowanych także z wymogami certyfikacji,
  • rezerwę na kolejne cykle testów, bo pierwszy rzadko przynosi ostateczną odpowiedź.

MVP może ograniczać ryzyko finansowe, ponieważ pozwala sprawdzić kluczowe założenia przed rozpoczęciem szeroko zakrojonych prac. Nie gwarantuje jednak ani niskich kosztów, ani sukcesu rynkowego. Pomaga lepiej zdecydować, na co przeznaczyć kolejne środki.

‍

Jakich błędów unikać podczas tworzenia MVP?

‍

Zbyt długie dopracowywanie produktu. Pierwszym błędem jest ciągłe rozbudowywanie produktu kosztem kontaktu z klientami. Zespół rozwija wtedy rozwiązanie, nie wiedząc, czy jego podstawowa wartość jest w ogóle potrzebna. Reid Hoffman, współzałożyciel LinkedIn, ujął to tak: „Jeśli nie wstydzisz się pierwszej wersji produktu, wypuściłeś ją za późno”. Sam autor zastrzega jednak, że nie chodzi o pomijanie standardów, lecz o zaakceptowanie, że pierwsza wersja będzie niedoskonała.

Zbyt okrojone MVP. Odwrotnym błędem jest udostępnienie wersji tak uproszczonej lub zawodnej, że użytkownik nie jest w stanie ocenić jej wartości. Negatywny wynik takiego testu nie mówi wtedy nic o samym pomyśle, tylko o złym wykonaniu. Minimalny zakres nie usprawiedliwia też pomijania bezpieczeństwa, ochrony danych ani wymogów prawnych.

Testowanie na niewłaściwych osobach. Opinie osób, które nie mierzą się z badanym problemem, a także znajomych, którzy chcą przede wszystkim wesprzeć pomysł, mogą dać fałszywy obraz zainteresowania rynku.

Brak kryteriów decyzji. Ryzykowne jest rozpoczynanie testów bez ustalenia, jaki wynik wpłynie na decyzję biznesową. Bez tego łatwo uznać niejednoznaczne dane za sukces.

Wdrażanie każdej sugestii użytkowników. Odbiorcy potrafią trafnie opisać swoje trudności, ale nie muszą znać najlepszego sposobu ich rozwiązania. Rolą zespołu jest rozpoznanie przyczyny problemu i ocena, czy proponowana zmiana będzie użyteczna dla całej grupy docelowej, a nie tylko dla osoby, która ją zgłosiła.

Przedwczesne skalowanie. Pierwsze pozytywne sygnały kuszą, by od razu zatrudniać, zwiększać wydatki na marketing i rozbudowywać produkt. Badania nad startupami internetowymi wskazują, że wydawanie pieniędzy na wzrost, zanim firma potwierdzi dopasowanie produktu do rynku, jest jedną z najczęstszych przyczyn ich upadku. Zanim zwiększysz skalę działania, upewnij się, że wyniki są powtarzalne, a klienci wracają do produktu.

‍

Co po MVP? Kolejne kroki w rozwoju startupu

‍

Jeśli testy potwierdzają wartość rozwiązania, można poprawiać jego niezawodność, dodawać funkcje i weryfikować model biznesowy na szerszym rynku. W przeciwnym razie może być potrzebna zmiana kierunku.

MVP pokazuje, które potrzeby klientów zostały potwierdzone, a które wymagają dalszego sprawdzenia. Kolejne decyzje nie muszą więc opierać się wyłącznie na intuicji.

Startupy z Małopolski, które mają już prototyp produktu lub usługi albo MVP, mogą zapoznać się z programem EFEKT Małopolska. Jest on skierowany do mikro- i małych przedsiębiorstw działających nie dłużej niż pięć lat (w momencie złożenia aplikacji), z siedzibą lub głównym miejscem prowadzenia działalności w Małopolsce. Obejmuje on wsparcie eksperckie i możliwość współpracy z Partnerami Biznesowymi nad rozwojem rozwiązań. Sprawdź zasady udziału w programie EFEKT i oceń, czy odpowiada on etapowi Twojego przedsięwzięcia.

‍

FAQ – najczęstsze pytania o MVP

‍

Czy MVP musi być aplikacją lub produktem cyfrowym?

‍

Nie. Podejście MVP można zastosować także do usług i produktów fizycznych. Najważniejsze jest umożliwienie odbiorcom skorzystania z podstawowej wartości rozwiązania oraz zebranie danych potrzebnych do oceny przyjętych założeń.

‍

Czy MVP i proof of concept oznaczają to samo?

‍

Nie. Proof of concept (PoC) ma przede wszystkim pokazać, że określone rozwiązanie lub technologia jest wykonalna. MVP służy sprawdzeniu wartości dla użytkownika i założeń biznesowych. W projektach technologicznych etap PoC może poprzedzać przygotowanie MVP.

‍

Jak długo trwa stworzenie MVP?

‍

Nie ma uniwersalnego terminu. Czas zależy od złożoności rozwiązania, gotowości technologii i zakresu koniecznych testów. Lepiej ustalić, jak szybko można wiarygodnie sprawdzić najważniejszą hipotezę, niż przyjmować jednakowy harmonogram dla każdego startupu.

‍

Czy negatywne opinie o MVP oznaczają, że pomysł trzeba porzucić?

‍

Nie zawsze. Trzeba ustalić, czy problem dotyczy samej potrzeby rynkowej, sposobu jej rozwiązania, czy warunków testu. Powtarzające się sygnały braku zainteresowania mogą jednak uzasadniać zmianę założeń lub rezygnację z dalszego inwestowania w dany kierunek.

‍